آموزش ضمن خدمت
در مجموع آموزش ضمن خدمت با تامين دانش و مهارت مورد نياز براي انجام وظايف بصورت كارا و موثر ، منجر به ايجاد حس اعتماد به نفس و خود ارزشي در كاركنان و در نتيجه احساس رضايت شغلي مي گردد ، كه نتيجه آن بهره وري بالاتر و كيفيت كاري بالاتر در سازمان مي باشد . احساس رضايت شغلي و تعلق خاطر كاركنان نسبت به سازمان ، انعطاف پذيري و وفاداري آنها را نسبت به سازمان بيشتر كرده ، غيبت ، جابجايي و تمرد از دستور را به پايين ترين سطح آن مي رساند . از طرفي آموزش ضمن خدمت با توانمند سازي كاركنان منجر به ايجاد سرمايه هاي اجتماعي در جامعه مي گردد ، چرا كه هر كارمند فردي از جامعه مي باشد كه در صورت توانمند سازي ، جزئي از سرمايه هاي اجتماعي مي گردد .
فرايند آموزش نيروي انساني :
فرايند آموزش نيروي انساني عبارتست از تعيين نيازهاي آموزشي ، برنامه ريزي ، اجرا و ارزشيابي آموزش .
زمان مناسب آموزش ضمن خدمت چه زماني است ؟
همواره در سازمان به آموزش جهت توانمند سازي و بهسازي نيروي انساني نياز وجود دارد اما بيشترين نياز در مقاطع زماني زير مي باشد :
1. تعيين خط مشي هاي پيشرفت درون سازماني .
2. توجه و اجراي برنامه هاي كيفيت زندگي كاري كاركنان در سازمان .
3. تيمسازي در سازمان جهت انجام گروهي كارهاي تحصصي و تشكيل كميته هاي راهبردي و تخصصي حل معضل و مشكلات سازمان .
4. توسعه و تغييرات فرهنگ سازماني در موارد :
أ- استخدام نيروي انساني جديد .
ب- تغيير شغل يا سمت در نتيجه انتقال و يا ارتقاي شغلي درون سازماني .
ت- تغييرات خود شغل ناشي از فناوري جديد يا بازنگري در شرح وظايف .
ث- آشكار شدن نقايص اجراي امور و وظايف در سازمان .
نياز آموزشي چيست ؟
نياز آموزشي فاصله ايست ميان آنچه فرد يا گروه شغلي خاصي بايد بدانند و انجام دهند با آنچه كه در شرايط موجود مي دانند و انجام مي دهند . در حقيقت نياز آموزشي شكاف ميان سطح كنوني و سطح مطلوب توانايي افراد يا سازمان در انجام وظايف و مسئوليتهاي خويش مي باشد .
انواع نيازهاي اموزشي كاركنان :
1. نيازهاي اموزشي فردي .
2. نيازهاي آموزشي گروهي .
3. نيازهاي فوري و ضربتي و يا نيازهاي معمولي و متعارف و غير فوري .
4. نيازهاي آموزشي كه سازمان مي تواند برطرف كند و يا نيازهايي كه براي بر/اوردن آنها بايد از امكانات موسسات خارج از سازمان مرتفع شوند .
روشهاي تعيين نيازهاي آموزشي :
با توجه به ماهيت سازمان و مراتب شغلي و نوع فناوري مورد استفاده و روش انجام وظايف توسط منابع انساني ، روشي خاص براي تعيين نيازهاي آموزشي مورد استفاده قرار مي گيرد ؛ در اينجا به ذكر دو نمونه برجسته اكتفا مي شود . لازم به ذكر است كه برا ي تعيين نيازهاي آموزشي از تركيب چند روش استفاده مي شود تا بتوان بسته به شرايط و نياز سازمان بهترين برآورد را از نيازهاي آموزشي نيروي انساني بدست آورد .
الف : بارون و گرينبرگ ؛
1. سوال كردن از مديران .
2. سوال كردن از پرسنل .
3. بررسي مسائل سازمان و تعيين هدفهاي رفتاري مورد انتظار از آموزش .
ب : سينگر ؛
1. تجزيه و تحليل سازمان ؛ از نظر اهداف اصلي و فرعي سازمان ، شرايط درون و برون سازماني ، فناوري مورد استفاده ، برنامه ها و خط مشي هاي كلي و جزئي سازمان و ....
2. تجزيه و تحليل وظيفه ؛ بررسي شرح وظايف هر شغل ، مهارتها و تخصصهاي مورد نياز شغل و اطلاعات و فناوري مورد استفاده در شغل و ....
3. تجزيه و تحليل فرد ؛ افراد بر حسب تحصيلات ، ميزان تجربه ، نوع جنسيت و ميزان انتظار ارتقاي شغلي و بهره هوشي و ... متفاوتند و نيازمند نوع خاصي از آموزش و توانمند سازي مي باشند . با دسته بندي كردن افراد بر اساس شاخصهاي مشترك و نيازهاي آموزشي مشابه مي توان علاوه بر صرفه جويي در هزينه آموزش به نتيجه و بازخوردي به مراتب بهتر و حتي درخشان از آموزش دست يافت .
بررسيهاي نياز آموزشي جهت تعيين برنامه آموزشي به سطوح زير دسته بندي مي شود :
الف . بررسيهاي سازماني
1. تعيين اهداف كوتاه مدت و بلند مدت
2. تعيين نيازهاي نيروي انساني
3. ارزيابي روشهاي برگزيده شده در نيازهاي نيروي انساني
4. برآورد منابع در دسترس
5. ارزيابي ميزان پشتيباني از آموزش ضمن خدمت در سازمان
ب . بررسيهاي وظيفه اي شغل
1. تعيين وظايف
2. تعيين معيارهاي شغلي
3. تعيين بهترين رويه هاي انجام امور و وظايف در شغل
پ . بررسيهاي فردي
1. شناسايي افراديكه با معيارهاي شغلي همخواني ندارند .
2. شناسايي كبودها و نقايص در اجراي وظايف .
3. شناسايي علتي شرايط كاركنان ( عوامل انگيزشي ، تواناييهاي فردي كاركنان ، پيش زمينه علمي كاركنان و ... . ).
ت . بررسيهاي آماري
1. تعيين نيازهاي آموزش ضمن خدمت بر مبناي نتيج حاصل از بررسيهاي آماري گروهي در سازمان .
انواع برنامه هاي آموزش ضمن خدمت :
آموزش ضمن خدمت در محل كار
1. آموزش در كلاسهاي آموزشي خود سازمان
2. روش كارآموزي
3. مربي گري
4. گردش شغلي
5. كمكهاي همراه با انجام شغل
آموزش ضمن خدمت خارج از محل خدمت
1. كنفرانس و سمينار
2. ارائه مطالب بصورت چند رسانه اي
3. آموزشهاي برنامه ريزي شده رايانه اي
4. الگوگيري فرد از خارج سازمان
5. مطالعات تخصصي خود فرد
6. ايفاي نقش
7. روشهاي رفتاري
عوامل مهمي كه بايددر انتخاب و بهبود روشهاي آموزش ضمن خدمت
مورد توجه قرار گيرند عبارتند از :
الف . اهداف آموزشي كه اهداف سازمان را در بر دارد :
1. استفاده از اطلاعات
2. گسترش مهارتها ( ماشين آلات ، دروني سازي ، حل مشكلات ، تصميم گيري .)
ب . اصول يادگيري
1. ايجاد انگيزه براي فراگيري : مرتبط ساختن شغل و آموزش
2. در نظر گرفتن تمهيدات و تداركات كافي
3. انتخاب ومشاركت كاركنان درتعيين زمان ومحتواي دوره هاي آموزش واضح و روشن نمودن اهداف آموزش
4. تقويت تواناييهاي فردي
5. بازخورد
6. فرصت بكارگيري مهارتهاي فرا گرفته شده در ايفاي وظايف شغلي
پ . تسهيل انتقال مطالب آموزشي
1. همگوني سمت سازماني و وظيفه با مطالب آموزشي
2. آموزشهاي كوتاه مدت و اجمالي
3. تعليم مفاهيم وقواعد عمومي
4. تقويت انتقال مطالب
ت . تفاوتهاي فردي بايد در در نظر گرفته شود
1. آمادگي يادگيري
2. انگيزش يادگيري
3. روش يادگيري دلخواه
ث . صلاحيت مربي ( مربي بايد :)
1. درباره سازمان آگاهي داشته باشد .
2. درباره مفاد آموزشي مطلع باشد .
3. براي تعليم دادن انگيزش كافي داشته باشد .
4. قواعد يادگيري را بداند .
ج . هزينه
ارزيابي آموزش ضمن خدمت :
معيار ها ( بر مبناي نظريه گرگ پاتريك 1976 )
1 . واكنش
- آيا كاركنان آموزش ضمن خدمت را دوست دارند ؟ آيا از نظر كاركنان مفيد بوده و موجب دلگرمي و افزايش تواناييهاي آنان شده است ؟
2 . يادگيري
- آيا كاركنان مطلب يا مهارت جديد فرگرفته اند ؟
3 . رفتار
- آيا كارآموزان در انجام وظايف شغلي خود رفتار متفاوتي پيدا كرده اند ؟
4 . نتايج
- آيا آموزش نتايج مورد انظار را در بر داشته است يا خير ؟
منابع :
1 . ناصر، ميرسپاسي ، مديريت منابع انساني با نگرش جهاني سازي ، انتشارات مير ،چاپ 25
2 . بهزاد، پور آمن ، آموزش نيروي انساني فراگردي پيوسته در افزايش بهره وري سازمانها ، مجموعه مقالات مركز آموزش مديريت دولتي ، چاپ اول
دانشجویان مدیریت دولتی دانشگاه آزاد مشهد